Дэлхийн дэлгэрэнгүй атлас Монголд анх удаа

Номун товч блог анхны ярилцлагаа тун саяхан НЭПКО ХХК-иас хэвлүүлсэн “ДЭЛХИЙН НЭН ШИНЭ АТЛАС” номын ерөнхий редактор Д.Хүрэлхүүтэй хийлээ. Та бүхэн таалан болгооно уу.

Номун товч: Манай урилгыг хүлээн авсан танд баярлалаа. Та блогийн маань анхны зочин боллоо?

Зочин: Өө тийм үү, сайхан хэрэг байна. Номын талаар дагнаж бичдэг ийм блог төрсөнд баяртай байна.

Номун товч: Та атласынхаа талаар дэлгэрүүлж яриач? Ямар онцлогтой бүтээл вэ?

Зочин: Энэ бол 1-рт Монголын шинэ үеийн түүхэнд гарч буй анхны ДЭЛГЭРЭНГҮЙ атлас юм. Тус номонд зөвхөн физик газарзүйн зургуудаар тогтохгүй манай гарагийн олон гайхамшигт газар, үзэсгэлэнт хотуудыг харуулсан сансраас авсан өндөр нарийвчлалтай зургууд болон гойд чанартай гэрэл зургууд багтсан. Тэдгээр зураг нь бүгд сонирхолтой тайлбар өгүүлэлтэй. 2-рт, бид монголынхоо тухай тусгай бүлэг энэ номонд оруулж өглөө. Ялгаагүй физик газарзүйн зураг хийгээд  маш өндөр нарийвчлалтай хиймэл дагуулаас авсан зургуудтай. Хөвсгөл, Увс нуур, Орхоны хөндий, Алтайн нуруу, Хээр тал зэргийн зургийг бид өөрсдөө мөнгө төлөн захиалж GeoEye компаниар авахуулсан. Хүмүүс мэдэхгүй байж магадгүй,  GeoEye бол Google Eаrth-iig мэдээллээр хангадаг, сансрын зургийн Америкийн хамгийн том компани байгаа юм. Энэ атласын бүх зургийг тэд авсан.

3-рт, энэ атлас Монголын түүхэнд анх удаа Испанид хэвлэсэн ном боллоо. Товчхондоо ДЭЛХИЙН НЭН ШИНЭ АТЛАС бол өргөн хүрээг хамарсан физик газарзүйн зураг, яруу тодорхой гэрэл зургийн цомог, онц сонирхолтой тайлбар өгүүлэл, энэ бүгдийг нэг дор багтаасан томоохон бүтээл юм. Зургууд нь маш өндөр нарийвчлалтай учир та Амазонкийн ширэнгийн тосгон, Зимбабвегийн өмнөд хэсгийн бяцхан гацааг ч хүртэл олох боломжтой.

Номун товч: Урьд нь өөр дэлгэрэнгүй атлас  байгаагүй билүү?

Өмнөх атласууд нь бүгд товч байсныг хүмүүс мэдэж буй байх аа. Урьд Оросын атласыг л их сайн ашигладаг байлаа. Үүн шиг бүх агуулгыг нь монголчилсон, ийм дэлгэрэнгүй атлас гарч байсангүй. Саяхан бас ганц хоёр дэлхийн атлас монгол хэлээр гарсан боловч дэлгэрэнгүй биш, нэг нь гэхэд хэдхэн том хотын нэрийг монголчлоод л, доторх бүх юмыг нь англиар үлдээчихсэн байх жишээтэй.

Номун товч: Хаанахын ямар хэвлэлийн газрын атлас вэ?

Зочин: Энэ бол Германы  Wissenmedia гэдэг хэвлэлийн газрын бүтээл. Дэлхийд эхний 5-д орно. Манайхаас гадна дэлхийн олон орон энэ атласыг орчуулах эрхийг худалдаж авсан байдаг юм билээ. Анх 2004 онд хэвлэгдсэн. Мэдээллийн баазаа байнга шинэчилж байдаг. Жишээ нь энэ атласт ноднин зун тусгаар тогтносон Өмнөд Судан, за тэгээд Косовогийн газрын зураг, Каддафийг түлхэн унагасны дараах шинэ Ливи улсын төрийн далбаа зэргийг оруулсан байгаа. НЭН ШИНЭ гэж нэрлэсэн нь ийм учиртай.

Номун товч: Энэ атласыг гаргахын тулд хэдэн хүн хэдий хугацааны хөдөлмөр зарцуулав?

 2011 оны 1-р сараас эхэлсэн ажил. Тэгэхээр нэг жилийн дараа гарч байгаа юм байна. Үндсэн багт 10-аад хүн ажилласан. Ер нь манай НЭПКО-гийнхон бүгд оролцсон доо. Бүх юм Германы хэвлэлийн газартай байгуулсан гэрээний дагуу явсан.

Номун товч: Мэдээж номын гаргах эрхийг багагүй үнээр худалдаж авсан байх. Тэгээд дээр нь Испанид хэвлүүлж, энэ жижиг зах зээлд борлуулахаар ашиг гарах уу?

Зочин: Тийм, таны асуудаг зөв. Бид номын эрхийг нэлээд өндөр үнээр худалдаж авсан. Испанид хэвлэдэг нь бол цаад газрынх нь стандарт юм. Ашгийн тухайд, бид тийм өндөр үр дүн хүлээхгүй байгаа. Гэхдээ мэдээж зах зээлийн зарчмаар ядаж л зардлаа нөхөх тооцоо хийсэн байж таарна. Хамгийн гол нь залуу хойч үедээ нэг ийм бүтээл үлдээчих юмсан гэсэн зорилгыг бид өвөрлөсөн.

Номун товч: Номын нээлтээ хийх үү? Одоо хаагуур борлогдож байгаа вэ?

Зочин: Нээлтээ хийнэ байх. Номоо одоохондоо өргөнөөр борлуулж эхлээгүй байна. Нэпко компанийн байр болон Их дэлгүүрийн Majestic, Интерном зэрэг номын дэлгүүрүүдээс ирж авах боломжтой. Нэпко компанийн оффисоос ирж авбал хөнгөлөлттэй. 99023933, 11-326329 гэсэн утсаар асуугаарай. Номын талаарх мэдээллийг www.news.mn, www.nepko.mn, www.baabar.mn зэрэг сайтуудаас мөн үзэж болно.

Номун товч: Одоо яриагаа жаахан өөр тийш хандуулъя. Манай блог зочдоосоо дараах асуултуудыг асууж байхаар шийдсэн юм. Та ямар арга барилаар ном уншдаг вэ?

Зочин: Нэг их арга барилсаад байх юу байх вэ. Ямар ч байсан нэг гарчигт багтсан юмыг заавал 2 удаа уншдаг юм. 2 дахаа уншихаа байг гэхэд заавал гүйлгэж хардаг.

Номун товч: Одоо ямар ном уншиж байна?

Зочин: Лха.Дарьсүрэнгийн “Онцгой эрх” романыг.

Номун товч: Уншиж байсан номуудаас тань ямар нь их онцгой сэтгэгдэл төрүүлж байв?

Зочин: Их хэцүү асуулт байна. Санаанд орж байгаагаас Батын Нямаа гуайн “Арандалынхан” зохиолыг гайхалтай бүтээл гэж боддог шүү. Тухайн үеийн зохиолуудыг уншихад, хувьсгалч хүн бол хэт сайн, феодаль хүн бол хэт муу гэсэн үзэл ханхалдаг бол энэ зохиол хүн бол сайн ч юм хийдэг, муу юм ч хийдэг, 2 талтай байдаг юмаа гэдгийг харуулж өгсөн байдаг юм.

Номун товч: Ярилцсанд баярлалаа. Цаашдын ажилд тань өндөр амжилт хүсье.

Хичээнгүй чанар

Академич Д.Цэрэнсодномын "Ардын өврийн ном"-оос:


...Халх Сэцэн хан аймгийн Дарьгангын хошууны Доной ноён гэж нутаг усандаа нэртэй сайн бичээч хүн байжээ. Доной ноён бичиг номын хүн байсан тул ноёнсог зан үгүй, харин нутгийнхаа залууст бичиг ном зааж өөрийн биеэр үлгэр дууриал болж байсан гэдэг.

Түүний хичээнгүй шавийн нэг бол Монгол Улсын Ерөнхий сайд агсан Ц.Жигжиджав юм. Ерөнхий сайдын төрсөн эгч миний нагац эх ярихдаа: "Миний дүү ном сурахын төлөө дэндүү хичээнгүй хүн байлаа. Үхэр тэрэг унаад юманд явахдаа үхрийн хоёр эврийн хооронд номын үсэг (манж хэл сурч байв) бичээд түүнийгээ уншиж цээжлэж явдагсан" гэж ярьж байж билээ. Энэхүү хичээнгүй чанарын үлгэр дууриаллыг манай нутгийнхан одоо болтол дурсан ярьдаг юм....

The best sentence I read today

"Маргааш нь би гараар хийсэн, болхидуу боловч бөх байрын таягийг барааны захаас худалдан авч, түүнд хүргэж өгсөн. Дөнгөж уулзтал "Эмчилгээ эхлэх гээд байна" хэмээн нэг сувилагч бүсгүй яаруулаад, дагуулаад явчихсан сан. Сүүлчийн удаа Тогтохоог харсан минь тэр!

Ертөнцөөс буцах үедээ тулсан сүүлчийн нь таягийг би түүнд аваачиж өгсөн. Харин ертөнцөөс буцахдаа би, сайхан тэр залуугийн амьдралын гэрэл нэвт шингэсэн шүлгээр сэтгэлээ тулна гэж боддог..." 








PS: Өнөөдөр Л.Өлзийтөгсийн "Үзэхийн хязгаар" номыг авсан юм. Дээрх бол түүний яруу найрагч Д.Баттогтоход зориулсан "Гэгээн" нэртэй эсээний төгсгөл хэсэг нь. Харин дурдсан шүлэг нь "Ижийгээ үгүйлж уйлж бичсэн шүлэг" нэртэй.

Өлзийгийн чанад ертөнц

Дуртай яруу найрагчдын маань нэг Л.Өлзийтөгс эсээ, нийтлэлийн шинэ номоо гаргажээ. Өнөөдөр сонины орлогч эрхлэгч, сэтгүүлч С.Батбаатар гуай номынх нь талаар сайхан бичсэн байна:

Нутгийн дүү, миний сэтгэл зүрхээрээ хүндлэн өөриймсдөг дотнын эрхэм Гүн-Аажавын Аюурзана гэргий Лувсан доржийн Өлзийтөгсийнхөө номыг хүргэж иржээ. “Үзэхийн хязгаар” хэмээн Өлзий номоо нэрлэж. Энэ нэр, энэ эсээ ми ний Өлзийтөгсийн тухай гэгээн сэтгэл, гэрэлт бахархлын нэгэн хэсэг билээ. Бид Бал Эрхлэгчийнхээ нартаас буцсан арван хоёрдугаар са рын 15-нд түүнийг дурсах, түүнээс суралцахын учир сониндоо “Балдорж сэтгүүл зүй” хэмээх секц бэлтгэн гаргадаг болсоор гурван оныг үдэж байна. Өнгөрсөн жил яг энэ өдрөөр Өлзийг нийтлэл бичиж өгөөч хэмээн хүсэхэд тэр “Үзэхийн хязгаар”-аа өгч билээ. Сэтгэл, мэдрэмж, ур ухаан нэвт ханхалсан, лав ойрын хэ дэн жил уншаагүй мэт санагдах энэ энгийн хэрнээ гайхамшигтай үнэн бүтээлийг би өөрөөс нь ч асуулгүйгээр “БАЛДОРЖ” шагналд дэвшүүлчихсэн.

Эхний гурван шатны шалгаруулалтад өнгөлж явснаа хамгийн сүүлчийн, шийдвэрлэх шатанд хасагдчихсан юм. Шалтгаан нь “бичлэгийн тогтмол чанар” гэсэн үзүүлэлтийг хангасангүй. Сэтгүүлчдийн бүтээлийг шалгаруулахдаа байнга, тогтмол бичиж байх ёстой гэсэн нэгэн шалгуурыг шүүгчид бид оруулсан болохоор тэр. Уг нь ганцхан ийм бү тээл нийтлүүлчихсэн байхад дахиж амнаас уначих шахсан амтгүй юм өдөр алгасалгүй бичээд байх шаардлагагүй биш үү гэж бодогдсон ч шүүгчдийн шийдвэрээс зөрж чадаагүй юм. “Үзэхийн хязгаар” ном Өлзийгийн гучин зургаан насны үзэж өнгөрүүлсэн амьдрал, энэ ертөнцөөс олж мэдэрсэн ухаарлаас бүтсэн намтарчилсан эсээнүүдээс бүрджээ.

Номын хамгийн эхний хуудсанд “Үлдэнэ” гэсэн нийтлэл бий. Тэнд “…Зураач ахад амласан ёсоороо цэцэг тарьсан. Миний тарьсан цэцгүүдийн нэгийг та одоо гартаа барьж сууна. Та одоо үүнийг үнэрлэнэ. Аль нэгэн ху руугаараа, эсвэл зүрхээрээ зөөлөн зөөлөн тэмтэрч, илж, бас имэрч үзнэ. Өөрийнхөө болоод надад өгсөн бусдын хайраар, бас халуун залуу насныхаа амьсгалаар тордон ургуулсан учир энэ цэцэг удаан амьдарна гэдгийг би мэдэж байна. “Би үхнэ, чи үхнэ. Цэцэг л үлдэнэ”. Тэр ах зөвхөн энэ өгүүлбэрийг хэлэхийн тулд, энэ өгүүлбэрийг надад дамжуулахын тулд орчлонд ирээд буцсан тэнгэрийн элч ч юм уу. Хэрэв тийм бол би танд одоо тэнгэрийн элчийн үгийг зүрхэн дотуураа оруулаад дамжуулж байна. Би үхнэ. Бид адилхан. Гэхдээ биднээс заавал нэг юм үлдэнэ. Үлдэнэ. Тэр үлдэх зүйл нь зураач ахын хиртэй гарт цэв цэвэрхнээр туяаран байсан, энгүүхнээр цохилон байсан, нэрийг нь мэдэхгүй нялх цэцэг шиг тийм ариун зүйл байг. Миний адислал, миний ерөөл, миний ном! Энэ бол би…” хэмээжээ.

Энэ номын утга учир дээрх үгүүдэд багтаж байх шиг байна. Сониныхоо өглөөний ярианаас гарсныхаа дараа, ганц сайхан тамхи асааж аваад сэтгэл гижигдээд байсан номыг нээлээ. Тэр үнэхээр “тогтмол бичдэг” хүн биш ажээ. Тэр тасралтгүй бичдэг юм байна. Тэгэх дээ зүрхээрээ, сэтгэлээрээ, зөвхөн Өлзийд, өөрт нь л заяасан байж магадгүй тийм торгон нандин мэдрэмжээр бичдэг ажээ. Би түүний шүлгүүдийг мэднэ ээ. Яруу найраг гэж иймийг, яруу найрагч гэж Өлзий шиг хүнийг хэлдэг, зүгээр л мөр толгой холбохын донд автах бол яруу найргийн ажил биш ажээ гэдэгт түүний шүлгийг унших бүртээ улам бүр итгэдэг. Харин нийтлэл, эсээний хувьд “Үзэхийн хязгаар”-аас өөрийг мэдэхгүй. Гэтэл дан эсээнээс бүрдсэн, миний, чиний, хүн бүхний амьдралын эгэл учрал тохиол, ямагт бидний дэргэд байж л байдаг аав ээж, өвөө эмээ, найз нөхөд гээд жирийн хүмүүсийн тухай энэ ном үнэхээр сэтгэлийг уяраах, зүрхийг булгилуулах увдистай аж. Үгээр шид бүтээхийн, мэдрэмжийн ая данг эгшиглүүлж чадахын учир энэ аж.

Зургаан настай жаахан охин онгоцноос айгаад гудамжны модон сандал доогуур шурган нуугдах, тэгснээ тэр онгоц тэнгэрт яагаад тогтоод байгаагийн учрыг асуух гэж ухасхийхдээ хөл муутай, таягтай ахыг цочоон улаан нүүрээр нь унагаж орхих, нөгөө ах аавд нь түүнийг ховлож, ховч ахаас салахын түүс болж гэрээсээ гарч чадахгүй байсан балчирхан охинд нөгөө ах дараа нь хөөрхөн тоглоомон онгоц ирүүлэх. Гайхалтай сайхан түүх.

Гэхдээ Өлзий шиг “…муухай ааштай хүмүүс амьдралд минь учрах бүрийд, гомдож цөхөрмөөр эвгүй хүйтэн зан гаргах бүрийд “Энэ хүн дотроо бол ингэе гэж бодоогүй дээ, уурандаа л ингээд хэлчихсэн байх. Энэ хүн дотроо бол өөр хүн. Өөр! Сэтгэл дотроо энэ хүн намайг хайрлаж байж ч магадгүй” хэмээн нигүүлсэх минь хэнсэн бол? Нэгдүгээр ангийн сурагч охин үсээ сүлжиж сүлжиж толинд харахаар нэг гэзэг нь дээр, нөгөө нь дор. Будилсаар байгаад хичээлээсээ хоцорсон ач охиноо хараад “Үхсэн хойноо, муу хөгшин шулам л аваад ирж шүү дээ” гэдэг үлгэр ярьж өгч, орныхоо гудсан дор байсан өмдний муухай резинээр үсийг нь чивчиртэл боосон хэрнээ “За, одоо хичээлдээ яв, дэгдчих. Энэ муу толь руу харин одоо битгий хараарай. Хүн амьтан самууруулаад дэмий эд байгаа юм” гэж хэлж чадаж буй цөлх ухааныг, эгэл үнэнийг мэдэхээрээ нэг болсон өвгөнийг дүрсэлж чадах нь хэдсэн бол? Атгахан толинд өөрийгөө харж буй 80 настай эмээ, хөх нь чинэрээд халуурч буй охиныхоо зовлонг нимгэлэхийн тулд хиймэл шүдээ авч тавьчихаад хөхийг нь хөхөх гэж зүтгэх, тэгснээ охиныхоо хадам ээжийг ороод ирүүт сандран хиймэл шүд рүүгээ ухасхийх ээж, зүгээр л цай аягалан өгч байгаа бүсгүйг хараад “Миний охин ч удахгүй хөөрхөн маамуутай болох нь дээ” гэж хэлэх, өнөөх нь маргааш нь ЭХО-д харуулж байж үнэмших, цагаан сарын өглөө Аюурзанынд урт цагаан хадаг намируулан орж ирээд “Танай хоёр хүүхдэд золгохоор ирлээ” хэмээн ээжид нь хэлэх уул шиг сайхан Лувсандаш өвөө, төрөөд хэдхэн хонож буй хүүд нь Сүндэв генералын бэлэг болгон илгээсэн генералын мөрдэстэй, дах шиг том хуучин китель… гэх мэтийн үнэхээр зүрхээрээ уншихаас өөр аргагүй гэгээн мөрүүд энэ номд хэлхэгджээ.

Бага үдийн хэрд, арван нэгэн цагт нээсэн номоо арван долоон цаг хүртэл уншчихаж. Сонины л ажил хойно, миний унших ёстой нүүрүүд ширээн дээр давхарлагдчихаж. Аргагүйн эрхэнд номоо хойш тавилаа. Есдүгээр ангийн туранхай, жаахан охин Дарханд шүлэг уншиж байсныг, Болд-Эрдэнэ манай ажлын үүдэнд түүнийг дагуулчихсан ирэхэд нь яагаад ч юм харамлах сэтгэл төрснийг, “Ардын эрх“-д үүдэн хоймрын зайд хамт ажиллаж явснаа, Дашдондов гуайн муурын байшингийн кафед Аюуртай хамт сууж байгаад халз таарахдаа гэм хийсэн юм шиг ичингүйрэн инээмсэглэснийг, “Тэргүүн бүлэг” номыг нь анх уншихдаа л Өлзий гэж нүдний шил зүүснээс өөрөөр өөрчлөгддөггүй мэт санагддаг байсан энэ бүсгүй өвөрмөц ертөнц мөнийг ухаарснаа би огт мартдаггүй. Тэр хэрээрээ Өлзийг бас ч гэж мэднэ гэж боддог юм. Гэхдээ л тэр миний мэддэгээс бүр чанадын, давтагдашгүй ертөнц ажээ. Үүнийг “Үзэхийн хязгаар”-ыг уншаад илүү ихээр мэдрэв.

С.БАТБААТАР

Эх сурвалж: Өнөөдөр сонин (2012.2.8)

Хобби философичид ба мэргэжлийн номууд

“Суут 60 сэтгэгч”, “Их гурвалжин”, “Хуулийн амин сүнс” гэх мэт мэдлэгтэй биш зөвхөн хоббитой хүмүүсийн хэвлүүлсэн номууд Монголын номын зах зээлийг эзэлсээр.

Зүгээр л тэр хүн тэдэнд онд төрсөн, хувийн амьдралын тухай таамаглалуудыг бичсэн, мөн тэр хүн ямар гарчигтай номууд бичсэн тухай он дараалалын болон намтарын цуглуулгуудыг бичиж, бодоогүй бас эрэгцүүлээгүй номуудыг залуус уншиж бас л боддоггүй, эрэгцүүлдэггүй хүмүүс болцгоосоор.

Их сургуулиуд ч гэсэн филсофичидийн төрсөн он сар, бичсэн номуудын гарчиг бас хувийн амьдралын онигоотой хэсгүүдийг ярьж түүнийгээ оюутнуудад цээжлүүлэн шалгалт авдаг дэндүү ядуу боловсролтой филсофич гэж өөрийгөө нэрлэцгээдэг хобби хүмүүс лекц уншсаар л. Тэдгээр хүмүүсийн номууд дэлгүүрүүдээр зарагдсаар л бас худлаа лекцүүд Их сургуулийн танхимуудад уншигдсаар.

Психологийн эсвэл философийн гэсэн гарчигтай номууд ямар ч мэргэжлийн түвшинд биш бичигдэж тэдгээр номуудыг ямар ч хяналтгүйгээр тараасаар. Боловсролтой хүний төрхгүй бас моралгүй Бат-отгон гэх эмэгтэйн хувийн төсөөлөлүүд зөв мэт ойлгогдсоор. Баабар ч гэсэн дутахгүй өөрөө уншаагүй номуудаа дүү Доридоо уншаарай гэж захисан хэвээр. Энэ мэт хувийн зүүдүүдээ мөн захиасуудаа Монголын нийгмийн дунд цацаж бас сурталчилуулсаар. Тэдний номууд уншигдсаар бараг л үнэмшигдсээр. Энэ үнэмшилүүд нийгмийн боловсролын түвшинг тодорхойлсоор.

Философи нэрийн дор Нагаржунайгийн онол, Арга барилын онол гэх мэт мухар сүсэгийн ном бичиж олон нийтэд өөрсдийгөө гайхуулах гэсэн хоббитой философичид бас олон өвөө нар. Өвөө нар мэдлэгийн ямар ч баталгаагүй, хувийн үлгэрүүдээ ярьсаар л бас титэм үгнүүдээ хэлсээр л. Далан настанд даруулга хэрэгтэй гэж Монголчууд хэт хөөрсөн өвгөдөд анхааруулдаг байсан санагдана.

Хүний хөл гарыг гэмтээвэл шүүхдэж хохиролоо нөхүүлнэ эмчилгээ хийсний дараа эдгэрнэ. Тэгвэл нийгэмийн ухааныг бас залуучуудын тархийг худлаа мэдээлэл хувийн сонирхолдоо автагдан гэмтээж буй хүмүүсийг хэн шүүж хохиролыг төлүүлэх вэ. Психологийн мэргэжлийн номуудад хүний тархины нэгэнт үүссэн мөрүүдийг арилгах олон жилийн асуудал гэж бичжээ.

Дээрх ном бичих хоббитой хүмүүс юуг ойлгоогүй вэ гэхээр философийн мэргэжлийг бас оюуны салбарын мэргэжлүүдийг олон жил суралцдаг гэснийг ойлгосонгүй. Суралцах гэдэг тийм ч хөнгөн асуудал биш. Тэдгээр хүмүүсийн боловсролын түвшин юу бичиж буйгаараа амархан танигддаг. Юу ч бичээгүй гэвэл магадгүй хүндлэгдэх байсан ч юм уу. Тэдэнд боловсролын талаар өчүүхэн мэдлэг байтугай төсөөлөл даан ч алга.

Дэлхийн унивэрситэтүүдийн оюуны салбарууд гэхэд л соёл \култур\, заншил \этнолог\, сэтгэл \психолог\, хүний гарал \антрополог\, хүмүүсийн хамтрал \социолог\ мөн хамтралын түүх \хистор\ гэх мэт хүний хөгжилийн талаар бүрэн судалдаг. Монголын Их сургууль харин хүн судлахгүй нийгэм судална. Тэгээд л гүйцээ. Гэтэл дээрхи судалгааны салбарууд яг л натурын сайэнс шиг фактуудаар ажилладаг.

Тэр бүгдийн эх үүсвэр мөн цаад учруудыг философи асуудаг. Философи асуухдаа гүн асууна ба өргөн асууна. Философи эргэцүүлэлийн мэтодуудаар ажиллана. Философичидийн бичсэн хэдэн мянган номууд бий. Ядаж ганц ч удаа гэсэн мэргэжлийн философичидийн жишээлбэл Аристотэл, Кант, Декарт, Хэгэл, Хюмэ нарын номыг дээрхи нөхөд уншиж толгойгоо ажиллуулах хэрэгтэй. Орос хэлээр дамжин зарим хүмүүс ном уншдаг явдал бий. Гэхдээ дэлхийд алдартай орос философич ганц ч үгүй шүү. Филсофичгүй хүмүүсийн хэлээр тэгээд философийн ном уншсан гэх дэндүү гэнэн бас дэндүү хариуцлаггүй хэрэг биш үү.

Оюуны салбар Европын университетүүдэд эрчимтэй хөгжиж Америкт ч гэсэн цааш улам боловсронгуйжсан. Монголд оюуны салбарын зарим эхлэл социализмын үед Оросуудаар дамжин ирсэн. Нэгэнт мэргэжлийн хүмүүс дөнгөж Оросод бэлтгэгдсэн тул тэдний яаруу эхэлсэн түүх, улс төр гэх мэт салбар ерөнхийдөө хэт номлож заасан бас цээжлүүлсэн маягаар явагдсан явдал нийтлэг. Монголчууд хэдийгээр Оросод сурсан ч гэсэн феодализмын үеийн багш шавийн харицаа оюуны салбарт үргэлжилж асуудаг бас шүүмжилдэг оюуны чухал аргууд Монголд огт ирсэнгүй.

Ардчилалын 20 жилд уншсан орос бас орчуулсан монгол ном заах биш харин зөвхөн хувийн төсөөлөлүүдээ заадаг хүмүүс Их сургуулиудад олширч нийтлэгжисэн. Орос хэлтэй хөгшин багш нар давамгайлсан хэвээр. Тэдний шавиуд үргэлжлүүлэн худлааг ярисан хэвээр. Модноос унасан алим нэг их хол өнхөрдөггүй гэдэг. Тэд сэтгэлийн хөдөлгөөнүүдээ лекц болгон ярицгаана. Их сургуулид сэтгэлдээ сэтгэснээ яриж, чөлөөт ярилцлага мөн оюуны хөдөлмөр хийгдэх боломж хэзээ ч үүсэж чадсангүй.

Их сургуулид философи заадаг хүмүүс яагаад философийн номуудыг зайлшгүй унших хэрэгтэй гэвэл философи маш тунгалаг илэрхийлдэг, формулууд яг бас тэдгээрийг дахин бодоход боломжтой. Философи маш дэгтэй бодол бас баттай аргумэнтүүдийг нийлүүлдэг. Монголын Улсын Их Сургуулид амидралдаа философийн номнуудыг уншиж үзээгүй хүмүүс хэзээ ч оюуны боловсрол эзэмшээгүй хүмүүс. Тэд ямар философич хэдэн онд төрсөн бас ямар сэдвийн тухай бичсэн гэдгийг л цээжилсэн яриа хураагч багажнууд. Багажнууд хэр хураасан түүнийгээ л цацна. Цацсаныгаа буцааж яриулан шалгалт нэрээр асууна. Энэ хүмүүс хэзээ ч бодож чадахгүй яагаад гэвэл тэд логикт суралцаагүй. Тэд хэзээ ч ярилцаж чадахгүй яагаад гэвэл цээжилсэнээс биш мэтгэлзэж сураагүй.

Философийн номуудыг Монголд мэргэжлийн түвшинд оруулж ирэх цаг нэгэнт иржээ. Монголын нийгмийг хобби философичдийн номнуудаас аврах цаг болсон. Философи нэгэнт мэргэжил тул суурь мэдлэг, боловсронгуй мэдлэг бас хаана ч хүчинтэй. Философи дэлхийн аль ч университэтэд хүчинтэй мэдлэгийг сургадаг. Философи зөвхөн өнгөрсөнийг дүгнээд зогсохгүй бас ирээдүйд чиглэсэн. Гэхдээ ирээдүйг таамаглахгүй. Түүний талаар нухацтай бодно. Яагаад өнөөдөр ийм “болсон” бэ бас ирээдүйд хэрхэн “байх” вэ гэдгийг асууж ойролцоогоор хариулах биш харин логиктой хариулна.

Натурын сайнс материаллаг биетийг судалдаг, социалын сайэнс хүн ба нийгэм хоёрыг харьцуулан судалдаг тул харьцангуйг нэг үгээр хэлэхэд хамаатайг тодорхойлдог. Харин философи бодох гэж юу вэ гэдгийг бас сайн гэж юу вэ гэдгийг асуудаг. Философи этикийн асуултуудыг тодорхойлж үнэтүүдийг судалдаг тул “хуманити”-ийн теориг гаргадаг. Тиймээс философи сайн ба мууг нэг үгээр хэлэхэд сайн ба муугийн шалтгаануудыг ялгадаг. Эпистемолог буюу танихуйн теорид теорэтик шалтгааныг судалдаг ба харин Этикийн салбарт практик шалтгааныг судалдаг.

Философи хүмүүс үнэтүүдийг хэрхэн үнэлж буйг асуухын тулд хүний “үйлдэл”-ийг ойлгохыг зорьдог. Үүний тулд тухайн хүний мотивийг мөрдөх ба түүний менталын төлөвийг илчилдэг. Үүнийг ажигласнаар хүн өөрийнхөө үйлдлийн мотивац ба шийдэлийнхээ ситуацуудыг хурцаар ажиглах боломж гарна. Тиймээс философийн хараа хурц. Тэгэхээр мэдрэмж сайтай. Нөгөөтэйгүүр философи зөв ба буруу үйлдэлүүдийн критерүүдийг гаргадаг тул аливаа зөрчилүүдийг этикийн тусламжтайгаар дүгнэх ба хүмүүсийн бодолын, үйлдэлийн мөн мэдрэхүйн ялгаануудыг судална.

Философи хүний эксистэнцийг өөрийн эмоцтой, рационалтай, културтай бас социалтай хамтруулан судлаж гэгээрүүлдэг. Ингэснээр сууритай бас баттайгаар тухайн хүний ертөнцийг харах харц мөн ертөнцийг зураглаж буй зургыг гаргадаг.

Философийн номуудыг мэргэжлийн төвшинд орчуулж чадвал тэдгээрийг анх удаагаа оюутнууд мөн ялангуяа Их сургуулийн лекц уншигчид бие даан уншиж сурна. Ингэж уншиж сурсанаар бусадтай ярилцаж сурна, бусадтай уулзах зоригтой болно, бусдад бодолоо яриж чаддаг болно, яриж буй сэдэв хоорондоо авцалдах боломж гарна. Тиймээс философичидийн түүх бас он саруудыг цээжлэх зогсоно.

Философийн номуудыг мэргэжлийн төвшинд уншиж сурсанаар хүн зөвхөн хэлээр дамжуулан бодолоо илэрхийлж сурах биш бас юу хийх гэж буй зорисон үйлдэлээ илэрхийлж сурна. Тиймээс Их сургуулийн лекц уншигчид оюутнууддаа юуны тухай ярих гээд буйгаа бас ном унших яагаад хэрэгтэй вэ гэдгийг сурна.

Философийн номуудыг Их сургуулийн лекц уншигчид мэргэжлийн номуудыг уншсанаар өөрсдийн бодолтой болно, тэд зөвхөн Оросод сурч Ленинизмээр тархиа угаалгасан хүмүүсээр заалгаж бас цээжилсэнээ оюутнуудад ярих зогсоно. Хэрвээ Их Сургуулийн лекц уншигчид философийн мэргэжлийн номнуудыг уншвал мэргэжлийн түвшинд ном бичиж сурна. Номыг ойлгомжтой бичиж сурна гэдэг тийм ч амархан биш. Ойлгомжгүй ном бичнэ гэдэг тэдгээр хүмүүс ном бичих дуртай гэхдээ мэдлэггүй шүү гэсэн ойлголт.

Философийн доктор,  Хамуг Монголын Хөдөлмөрийн Намын дарга С. Молор-Эрдэнэ

Эх сурвалж: www.zaluu.com

Ном унших миний арга барил

Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал 2007 оны эхээр өөрийн вэбсайтдаа 
унших арга барилынхаа талаар ийн бичиж байжээ:

Уншмаар ном зохиол олон байдаг ч бололцоо хязгаарлагдмал юм. Тиймээс энэ их мэдээллийн урсгалыг үр ашигтай зохицуулж байхын тулд надад нэг систем хэрэгтэй болдог. Би өөрийн гэсэн системтэй бөгөөд түүнийгээ та бүхэнтэй хуваалцъюу гэсэн юм. Гэхдээ нэг зүйлийг тодруулж хэлэхэд, миний ном унших арга барил бүрэн төлөвшсөн гэвэл үгүй л дээ, тодорхой нөхцөл байдлаас хамааран би үе үе өөрчлөлт оруулдаг.

Миний хувьд ном хэрхэн унших арга барилын асуудал бараг 20-иод жилийн өмнөөс босож ирсэн. Тухайн үед зөвлөлтийн бараг бүх хэвлэлийг захиалан уншдаг, номын дэлгүүрт гарч байгаа, сонирхол татсан бараг бүх номыг худалдан авдаг байлаа. Ном ч хямд байж дээ. Оюутан байхдаа цуглуулсан номын тоо бараг 3 мянга хүрч байлаах. Харин Г.Поповын хувийн зохион байгуулалтын тухай номыг уншаад номтой харьцаж байгаа арга барилаа өөрчлөх хэрэгтэй юм гэдгийг ухамсарласан юм. Дараа нь амьдрал өөрөө ч шахаж эхэлсэн. Гэр бүлтэй, хүүхэдтэй болохоор тэр болгон харагдсан номоо авах санхүүгийн чадвар ч хомсдож, цаг зав ч багасаж, өөрийн эрхгүй сонголт хийх хэрэтэй болсон. Тэгээд л хамгийн гол асуудал болох ҮР АШИГТАЙ УНШИХ асуудал босч ирсэн дээ.

Хамгийн түрүүнд уншиж байгаа номоо ангилж эхэлсэн.

• УНШИХЫГ ХҮСЭЖ БАЙГАА НОМНУУД

• УНШИХ ЁСТОЙ НОМНУУД

гэж. Энд би нэг зүйлийг тодотгомоор байна. Ном гэж бичээд байгаа зүйлдээ бас сэтгүүл, сонинуудыг багтааж байгаа юм шүү. Хүсдэг зүйл дотор хэд хэдэн сэтгүүл, номнууд багтдаг байсан бөгөөд захиална, эсвэл худалдан авна. Харин одоо тэр болгон захиалж, худалдаж авах шаардлага багассан. Учир нь миний тогтмол сонсдог 103.1 FM-ээс BBC-г сонсоход, мөн кабелийн телевиз, CNN, BBC, Bloomberg зэрэг сувгуудыг үзэхэд л хангалттай болж. Шаардлагатай мэдээллээ ер нь авчихдаг. Хэрэв дахин давтаж, тодруулж харах шаардлагатай бол интернэтээс харчихна. Энэ хамгийн үр ашигтай бөгөөд ачаалал багатай арга барил гэж боддог. Нөгөө талаас миний унших ХҮСЭЛТЭЙ болон ЁСТОЙ номнууд голдуу давхарддаг учраас бас ч гэж амар. Гэхдээ энэ хоёрыг унших арга техникийн хувьд бол ялгаатай. Уран зохиолын номонд илүү амралт талаас нь ханддаг учир хэвтэж байгаад шимтэн унших бололцоотой. Мөн түүхийн болон баримтат, адал явдалт зохиолуудыг ч иймэрхүү байдлаар уншина. Би нэг онцлогтой. Шинэ болон хуучин уран зохиолын номнуудыг зэрэг зэрэг уншдаг. Голдуу тухайн үеийн настроение ямар байгаагаас хамаараад чухам алийг нь барьж авах вэ гэдгээ шийднэ.

Харин унших ёстой номнуудаа маш сайн бодож байж сонгодог. Голдуу мэргэжлийн шинжтэй номнууд байдаг л даа. Сонголт хийхдээ хамгийн түрүүнд номны гарчиг, хэвлэгдсэн он, зохиогч зэргийг нь харна. Хуучин оны бөгөөд зохиогч нь тухайн салбартаа ямар нэгэн байдлаар нэр нь гараагүй номыг бараг уншихгүй дээ. Тухайн салбарт миний мэдэхгүй, сонсоогүй зүйлийг хэлээд байх хүн ховор л доо. Номны гарчигаас харахад ерөнхий логик гарч ирнэ. Тэнд анхаарал татсан ямар нэгэн зүйл байвал номныхоо аннотацийг харна. Мөн сүүлийн үеийн номнуудын өвөр талд нь бусад хүмүүс санал, бодлоо илэрхийлсэн байдаг тул түүнийг нэг гүйлгэхэд зүгээр. Бас хавчуулсан ном зүйг ч харна.

Би сүүлийн үед бас нэг арга хэрэглэдэг болсон. Тухайн номыг унших ёстой хүмүүстэй холбоо барин тухайн номны үндсэн санаа, дэвшүүлж буй үзэл зэргийг асуудаг болсон. Энэ маш их цаг хэмнэдэг юм л даа. Ер нь хүнээс юм асуухад буруу юм байдаггүй шүү дээ. Нэрэлхээд байх огт хэрэггүй юм билээ.

Тэгээд уншмаар бол харин ч нэг сууна даа. Болж өгвөл хэн нэг нь саад болохгүй цаг, орон зайг сонгох нь зүйтэй. Би голдуу л орой үдэш суудаг. Тухайн номыг уншихдаа заавал үзэг, харандаа, дэвтэр дэргэдээ тавина. Ууг нь өөрөө худалдаад авсан ном бол энд тэнд нь хамаагүй санаа бодлоо тэмдэглээд байж болно. Би нэг хэсэг тэгдэг байсан. Харин социализмын үед нэг удаа номон дээр хийсэн тэмдэглэлийг маань нэг нөхөр үзээд, хувьсгалын эсэргүү зүйл бичсэн байна, энээ тэрээ гэж матаад зөндөө юм болсноос хойш тэр болгон тэмдэглэл хийхээ больсон.

Зарим хүмүүс номноос тэмдэглэл хийхдээ нэр, гарчиг, хаяг зэргийг сүрхий тэмдэглэдэг юм билээ. Би харин үүнд нэг их ач холбогдол өгдөггүй зантай. Учир нь ном нь голдуу минийх байдаг, тэгээд ч ерөнхий логик, үндэслэл зэрэг нь илүү чухал байдаг учраас тэр болгон номынхоо данныйг хөтлөөд байх албагүй. Харин судалгаа шинжилгээний ажил хийж байгаа үедээ номынхоо данныг зайлшгүй хөтлөх хэрэгтэй л дээ.

Эхлээд маш хурдан, “шүүрдэж” байгаа мэт номоо харна. Дараа нь тэндээс тэмдэглэсэн хэсгүүдээ эргэж хараад, зурж эхэлнэ дээ. Тэгээд ойлгохгүй байгаа зүйлээ дэвтэр дээрээ бичээд, тэмдэглэж эхэлнэ. Дэвтэрт тэмдэглэл хөтлөхдөө голдуу схем хэлбэрт оруулах гэж оролддог. Юу хаанаас урган гарч, хаана хүрч байгаа зэргийг схемд оруулах нь дараа харахад надад тун амар байдаг юм. Ер нь бидний үеийнхэн оюутан байхдаа конспект их хийдэг байлаа (одоо нэлээд боловсронгуй болсон байх л даа). Унших, тэмдэглэх, схем хөтлөх явцад янз бүрийн санаа орж ирнэ, түүнийгээ дор нь тэмдэглэж авах хэрэгтэй. Гэхдээ өөрийн санаа гэдгээ бусдаас ялгарах хэлбэр оруулах нь зүйтэй юм шүү. Би бол голдуу цаасныхаа баруун талын 1/3-д өөрийн санаагаа тэмдэглээд сурчихсан юм.

Уншиж байгаа зүйлээ сайтар ойлгоход тус болдог нэг зүйл бол асуулт юм. Ойлгогдоогүй зүйлдээ заавал асуулт тавьж байх хэрэгтэй. Ойлгогдож байгаа ч дараа нь эргээд харна, ямар нэгэн байдлаар үргэлжлүүлнэ гэж бодож байвал бас асуулт хэрэглэж болно л доо. Дараа эргээд үзэхэд асуултаа өөрчлөх, шинээр томьёлох зэрэг шаардлага үүсдэг бөгөөд тэр хэмжээгээр материал шингэж, өөрийн болж байдаг юм. Энэ явцад бас ШИНЭ САНАА ихээр төрдөг.

• Зарим нэгэн чухал хэсгийг бараг өгүүлбэрийн зохион байгуулалт талаас нь задлах хүртэл уншдаг бөгөөд заримдаа чангаар дуудаж уншдаг. Харах, сонсох сенсороо давхар ажиллуулж байгаа санаа юм л даа.
• Тэмдэглэл хөтлөж байхад хамгийн гол нь цаасаа дугаарлах хэрэгтэй бөгөөд цаасныхаа нэг талд л бичих хэрэгтэй. Дараа нь зэрэгцүүлээд харах зэрэгт үзэг харандаагаар хэд хэдэн хуудас дээрх зүйлийг холбох зэрэгт тустай байдаг юм.
• Тэмдэглэл хөтлөж дуусаад нэг хэсэгтээ орхидог. Дараа нь хэд хоногийн дараа, гэхдээ хоёр долоо хоногоос хэтрүүлэлгүй, эргээд нэг харахад арай ондоо шинээр харагддаг бөгөөд тодруулах зүйл байвал эргээд номондоо хандаж тэр хэсгийг үздэг. Тэгээд анхны тэмдэглэлийнхээ конспектийг хийнэ дээ. Болж өгвөл хамгийн ихдээ гурван нүүрэнд багтаахыг хичээнэ. Үүний дараа материал “минийх болсон” гэж үздэг.

Сүүлийн үед хамгийн эцсийн конспектоо компьютерт хийдэг болсон. Хадгалахад амар юм билээ. Харин хадгалахдаа түлхүүр үг оруулах, аль хавтаст хийх зэргээ анхаарах ёстой байдаг. Цаг хожно. Анхнаасаа компьютерт оруулах гэж нэг хэсэг оролдсон л доо. Гэхдээ миний бичгийн хурд нэг их өндөр биш, тэгээд ч механик шинжтэй болоод байхаар нь гараараа эхлээд биччихдэг. Бас арай ойр, дөт байгаа юм шиг санагддаг юм. Тэгээд ч компьютерт схем, зураг оруулах нь цаг аваад байдаг л даа.

Харин сүүлийн үед mind manager програм надаад нэлээд таалагдсан учраас түүнийг хэрэглэж эхлээд байгаа. Хагас жилийн дараа хэр үр дүнтэйг хэлнэ.

Зарим нэгэн сэдвээр яриа лекц хийх, статья бичих, илтгэл тавих гэх мэт хэрэгцээ надад байнга гарна. Энэ нөхцөлд тухайн сэдвээр нэлээд хэдэн материал унших ёстой болно. Ингэхдээ хамгийн гол нь уншиж байгаа зорилго тодорхой байх ёстой. Би яах гэж уншиж байгаа билээ, юу хийж байгаа билээ гэдгээ мартаж болохгүй. Мартвал хамаг цагаа алдана л гэсэн үг.

Хүн бүрт л иймэрхүү лекц, илтгэл, презентаци хийх шаардлага гардаг байх. Хамгийн эхний ажил нь мэдээж хэрэг МАТЕРИАЛ ЦУГЛУУЛАХ. Би хамгийн түрүүнд интернэтээс тухайн сэдвээр юу байгааг хайдаг. Тэндээс GOOGLE зэрэг хайлтын системд шилжиж, арай тодруулсан хайлт хийнэ. Түүний дараа EBSCO, JSTOR зэрэг хайлтын систем ашиглан хайлтаа үргэлжлүүлж, хэрэгцээт материалаа олдог л доо. Судалгаа шинжилгээний ажил хийх гэж байгаа хүн бүр энэ системийг төгс мэддэг байх хэрэгтэй болов уу. Ажил маш их хөнгөлдөг юм.

Тэгээд болж өгвөл 5-7 хэтрэхгүй материал сонгож аваад уншиж эхэлнэ. Бас л харандаа, үзэг, цаас хэрэгтэй. Уншиж байхдаа би юуг хайгаад билээ гэсэн шалгуураар уншина. Илүү дутуу зүйлд цаг зараг эрхгүй уншдаг. Дээр өгүүлсэн шиг тэмдэглэл хөтөлнө. Их хялбархан явдаг юм.

Эцэст нь хэлэхэд ном гэдэг агуу зүйл.
Түүнийг хүндэтгэж, өөрийгөө хүндэтгэж байж л толгойнд юм орно.


Эх сурвалж: www.amarjargal.org

Намайг дагаарай

Follow my blog on Twitter:

www.twitter.com/Nomun_tovch

Өмнөх үг

Миний бие номонд хорхойтой нэгэн. Оюутан болоод удаагүй номонд шимтэж, хэд хэдэн сайн ном уншсан минь миний шальдархан ухааныг бага боловч тэлж, түүнээс хойш ганцхан ууж идээд, урсгал дагаад хөвөх биш, уншиж сэтгээд урагшилж явах юмсан гэж хэрэндээ л тэмүүлж явдаг болсноо би номын ач гэж талархан үзэж, ном уншигч хүмүүстэй нөхөрлье, номын ашиг тусыг, ном уншихын баяр цэнгэлийг таниагүй нэгэнд бага ч атугай таниулахсан гэж хичээдэг болсон юм.

Энэ учраас, түүнчлэн мэдээллийн технологи асар хурдтай хөгжиж буй, олон сувгийн мэдээллээр бөмбөгдүүлэх болсон өнөөгийн нийгэмд хүмүүс ном унших хүсэл сонирхол, зав зайгаар маруухан болсон ч тулхтай, даацтай мэдлэг, боловсрол олж авахад ном унших хэрэгцээ зайлшгүй хэвээр байгаа шүү гэдгийг уншигч танд эчнээ сануулах  гэж энэхүү блогийг нээж байна.

Блогтоо өөрийн болон бусдын бичсэн номын тойм, шүүмжээс авахуулаад зохиогчдын тухай, унших арга барил, техникийн талаар, номын дэлгүүр, үйлдвэрлэлийн тухай, олноо хүлээн зөвшөөрөгдсөн унших номын жагсаалтуудыг хүртэл оруулж тэмдэглэхээс гадна ижил сонирхолтой, хүндтэй хүмүүсийг урин номын тухай ярилцаж, энд тэнд тавигдсан уншууштай, үзүүштэй нийтлэл, нэвтрүүлэг сэлтийг хавсаргаж байх болно.

Та бүхэн блогоор маань орж гарч, үзсэн уншсанаа хуваалцаж, санал сэтгэгдлээ чөлөөтэй илэрхийлж байгаарай.

Хөтлөгч